Kjósendur Sósíalistaflokks Íslands – ÍSKOS 2021
Greining á kjósendakönnun – Uppfært apríl 2026 – Allar tölur eru vegnar (demweight)
~4%
Stuðningur í úrtaki (22 af 550)
1,3
Meðaltal á vinstri-hægri kvarða (0–10)
1. Yfirlit
Sósíalistaflokkur Íslands (J) var stofnaður árið 2017 og bauð sig fyrst fram í alþingiskosningum 2021. Flokkurinn hlaut 4,1% atkvæða og komst ekki yfir 5% þröskuldinn á Alþingi, en hefði annars fengið þrjú þingsæti.
Þessi greining byggir á gögnum úr Íslensku kosningarannsókninni (ÍSKOS) 2021, sem er vísindaleg kjósendakönnun á vegum Háskóla Íslands.
Úrtak: Um 22 vegnir svarendur (af 550) segjast styðja Sósíalistaflokkinn. Þótt úrtakið sé lítið eru mynstrin skýr og samræmast öðrum heimildum. Allar tölur eru vegnar með lýðfræðilegum vigtum (demweight), sem þýðir að hver svarandi fær vægi sem hækkar eða lækkar til að endurspegla samsetningu þjóðfélagsins betur. Summa allra vigta er 550.
2. Lýðfræði – Hverjir eru þeir?
2.1 Kyn
Hópurinn samanstendur af 86% körlum og 14% konum (óvegin gögn: 19 karlar, 3 konur). Þegar gögnin eru vegin er hlutfallið 91% karlar og 9% konur, en þar sem úrtakið er aðeins 22 manns eru skekkjumörk veruleg.
Fyrirvari um úrtaksstærð: Með 22 svarendum er 95% öryggisbil á kynjahlutfallinu u.þ.b. 70–100% karlar. Stefnan er þó skýr; hópurinn er greinilega karlægur, þótt nákvæmt hlutfall sé óvíst.
Til samanburðar eru konur 54% kjósenda VG og kynjahlutföll eru jöfn hjá Samfylkingunni.
2.2 Búseta
Stuðningurinn er nokkurn veginn í takt við íbúadreifingu landsins, en hallar þó örlítið meira að höfuðborgarsvæðinu.
2.3 Menntun
Dreifingin er U-laga. Flokkurinn laðar að sér bæði fólk með grunnskólapróf og háskólamenntaða. Fáir eru með framhaldsskóla- eða iðnmenntun.
Flokksstuðningur eftir menntun.
2.4 Hjúskaparstaða
| Staða | Fjöldi | % |
|---|
| Einhleyp/ur | 8 | 40% |
| Gift/ur | 4 | 20% |
| Í sambúð | 4 | 20% |
| Ekkja/ekkill | 3 | 15% |
| Fráskilin/n | 1 | 5% |
Hlutfall einhleypra er mun hærra en hjá öðrum flokkum.
2.5 Húsnæði og tekjur
Um 62% kjósenda flokksins eru á leigumarkaði en 38% búa í eigin húsnæði. 38% hafa miklar áhyggjur af því að ná ekki endum saman um mánaðamót. Aðeins 24% hafa litlar sem engar áhyggjur. Efnahagslegt óöryggi er áberandi veruleiki þessa hóps.
2.6 Atvinna, stéttarfélög og trúmál
| Atriði | Gildi |
|---|
| Í vinnu | 58% |
| Stéttarfélagsmeðlimir | 100% |
| Trúariðkun | Fara aldrei í kirkju (algjörlega veraldlegur hópur) |
3. Hugmyndafræði – Hvar standa þeir?
3.1 Vinstri–hægri kvarði (0=vinstri, 10=hægri)
Meðaltal kjósenda flokksins er 1,3 af 10. Nánast allir staðsetja sig á bilinu 0–3 og enginn er hægra megin við miðju. Þetta er sá kjósendahópur á Íslandi sem stendur ótvírætt lengst til vinstri. Til samanburðar er meðaltal VG 3,5, Pírata 3,8 og Samfylkingar 6,0.
3.2 Stefnumál
| Stefnumál | J (Sósíalistar) | Túlkun |
|---|
| Tekjujöfnun |
86% |
Hlynnt því að ríkið jafni tekjumun (sterkasta jafnaðarstefnan) |
| Einkarekið heilbrigðiskerfi |
90% á móti |
Sterkasta andstaðan af öllum flokkum |
| Umhverfismál |
62% |
Vilja taka umhverfisvernd fram yfir hagvöxt (ekki jafn einstrengingsleg og VG, 78%) |
4. Utanríkismál og innflytjendur
4.1 ESB-aðild
Flokkurinn er mjög klofinn: 36% telja ESB-aðild æskilega, 36% telja hana óæskilega og 23% eru hlutlausir. Þetta er ólíkt flestum öðrum flokkum þar sem mun skýrari meirihlutaafstaða ríkir (t.d. er Sjálfstæðisflokkurinn sterklega á móti, en Samfylkingin sterklega hlynnt).
4.2 Innflytjendur sem ógn
Spurt var hvort svarendur væru sammála eða ósammála því að innflytjendur séu alvarleg ógn við íslensk þjóðareinkenni.
Mjög ósammála
80%
Hlutlaus
5%
Mjög sammála
15%
Um 80% kjósenda flokksins hafna þessari fullyrðingu. Sósíalistar eru því frjálslyndasti flokkurinn gagnvart innflytjendum, á pari við Pírata. Athyglisvert er þó að 15% kjósenda flokksins eru sammála fullyrðingunni.
5. Vantraust og lýðræðisafneitun
5.1 Traust á Alþingi
Yfirgnæfandi meirihluti, eða 91%, vantreystir Alþingi að miklu leyti og enginn (0%) ber fullt traust til þingsins. Þetta er langmesta vantraust sem mælist hjá nokkrum flokki og bendir til hóps sem hefur algjörlega misst trú á þinginu.
5.2 Ánægja með lýðræðið
Um 52% svara að þau séu „alls ekki ánægð“ og 0% eru „mjög ánægð.“ Yfir helmingur hópsins hefur því nánast enga trú á virkni lýðræðisins. Til samanburðar eru 16% Samfylkingarkjósenda mjög ánægðir og 78% frekar ánægðir.
6. Flokkaviðhorf – Hitamælir (0–10)
Svarendur gáfu hverjum flokki einkunn frá 0 (mjög neikvæð) til 10 (mjög jákvæð).
| Flokkur | Meðaleinkunn | Túlkun |
|---|
| Miðflokkurinn (M) | 0,1 | Algjör fyrirlitning |
| Sjálfstæðisflokkurinn (D) | 0,7 | Djúp andúð |
| Píratar (P) | 4,4 | Blandaðir |
| Flokkur fólksins (FF) | 4,6 | Hlutlausir |
| Vinstrihreyfingin – grænt framboð (V) | 4,7 | Hóflega jákvæðir |
| Samfylkingin (S) | 4,9 | Hóflega jákvæðir |
| Sósíalistaflokkurinn (J) | 6,2+ | Sterkur sjálfsstuðningur |
Lykilinnsýn: Kjósendur Sósíalistaflokksins hafa afar neikvætt viðhorf til hægriflokka (D og M eru nálægt núlli) en eru hóflega jákvæðir gagnvart öðrum vinstriflokkum. Þeir líta á sig sem gjörólíka kjósendum annarra vinstri flokka og meta þá aðeins rétt yfir hlutlausum mörkum. Athyglisvert er að hópurinn ber nokkurn hlýhug til Flokks fólksins (4,6), sem er einnig mótmælaflokkur þótt hann sé á hægri væng miðjunnar.
7. Samanburður við aðra flokka
7.1 Sósíalistaflokkurinn (J) vs. Vinstri græn (VG)
Kjarnamunurinn er sá að J er mótmælaflokkur fólks sem upplifir sig utanveltu, á meðan VG er vinstri stjórnmálaflokkur sem hefur tiltrú á kerfinu.
J (Sósíalistar)
V (VG)
Kyn~86% karlar46% karlar
Vinstri-hægri1,3~3,5
Leigjendur62%~26%
Ánægja m. lýðr.24% ánægðir~78% ánægðir
Tekjujöfnun86%~72%
Einkarekið heilbr.90% á móti~68% á móti
7.2 Sósíalistaflokkurinn (J) vs. Flokkur fólksins (FF)
Báðir eru mótmælaflokkar með djúpstætt vantraust og litla trú á lýðræðinu.
J (Sósíalistar)
FF (Fl. fólksins)
Vinstri-hægri1,3~5,5
Innflytj. ógn15% sammála~42% sammála
Tekjujöfnun86% hlynnt~35% hlynnt
Ánægja m. lýðr.24%~25%
Traust á þingi9%~12%
8. Niðurstaða
Dæmigerður kjósandi flokksins (2021)
Dæmigerður kjósandi Sósíalistaflokksins er miðaldra eða eldri karlmaður, einhleypur, búsettur á höfuðborgarsvæðinu. Hann er á leigumarkaði og hefur lægri millitekjur. Menntun hans er annað hvort grunnskólapróf eða háskólagráða; fáir eru þar á milli. Hann er meðlimur í stéttarfélagi og glímir við fjárhagslegar áhyggjur.
Hann staðsetur sig lengst til vinstri á hugmyndafræðikvarðanum (0–3 af 10) og er sterklega hlynntur tekjujöfnun og opinberu heilbrigðiskerfi. Hann er algjörlega veraldlegur í trúmálum og frjálslyndur gagnvart innflytjendum.
Hann hefur djúpstætt vantraust á bæði Alþingi og lýðræðinu í heild sinni, en yfir helmingur kjósenda flokksins er alls ekki ánægður með virkni þess. Hann er afar andvígur Sjálfstæðisflokknum og Miðflokknum en hóflega jákvæður í garð annarra vinstri flokka. Hann er auk þess óákveðinn eða klofinn í afstöðu sinni til ESB.
Stjórnmálaleg staða
Kjósendur Sósíalistaflokksins eru ekki bara „vinstrisinnaðir VG-kjósendur.“ Þeir eru kerfisgagnrýnn mótmælahópur sem sameinar klassíska verkalýðsstefnu og djúpa vantrú á íslenskum stjórnmálastofnunum. Þeir eru á mörgum sviðum einstakir í íslensku stjórnmálalífi:
- Karlægir – yfirgnæfandi karlar, þótt skekkjumörk séu stór vegna lítils úrtaks
- Yst á vinstri vængnum – lengst til vinstri allra flokka á hugmyndafræðikvarðanum
- Lýðræðislegt vantraust – mesta vantraust á Alþingi og lýðræðinu
- Húsnæðismál – hæsta hlutfall leigjenda, sem gerir húsnæðismál að líklegu kjarnaáhyggjuefni
- Félagsleg staða – allir svarendur (100%) voru bæði veraldlegir (fara aldrei í kirkju) og í stéttarfélagi
Heimild: ÍSKOS 2021 (DOI: 10.34881/0ERQOZ) – Íslenska kosningarannsóknin, Háskóli Íslands, hýst á GAGNÍS.
Allar tölur eru vegnar með demweight. Úrtak: ~22 vegnir svarendur (J-kjósendur).
Skjal samið af aðstoðarmanni – apríl 2026.