Hvernig skiptast sæti í ráðum og nefndum borgarstjórnar með d'Hondt, og hvað græðir minnihlutinn á að mynda bandalag?
Borgarfulltrúarnir 23 kjósa í ráð og nefndir með leynilegri hlutfallskosningu (d'Hondt) eftir listum. Hér má módela þrjú bandalög samtímis — Bandalag A, Bandalag B og Bandalag C. Flokkar sem velja „Utan" greiða sjálfstætt.
D'Hondt-aðferðin notar borgarfulltrúafjöldann (heiltala 1–23) sem inntak, ekki kosninga-atkvæði. Borgarfulltrúarnir 23 greiða 1 leynilegt atkvæði hver fyrir lista í hverju ráðakjöri — atkvæðafjöldi hvers lista er borgarfulltrúafjöldi flokksins/bandalagsins. Atkvæði og prósentudálkar að neðan eru aðeins til samhengis.
| Flokkur | Atkv. raun | % atkv. | Borgarfulltr. | Bandalag |
|---|
Bónusinn fyrir minnihl. bandalag ræðst af því hversu nærri meirihlutanum bandalagið kemur í stærð. Þegar bandalagið er nálægt 92% af meirihl. (11 vs 12), fæst stór bónus (+8). Þegar það er bara 67% (8 vs 12), fæst lítill bónus (+1).
| Sviðsmynd 2026 | Meirihl. | Minnihl. bandalag | Utan | Minnihl. bónus |
|---|---|---|---|---|
| ★ D+B+C vs S+A+J (M utan) | 12 | 8 (S+A+J) | M=3 | +1 sæti |
| D+M vs S+C+A+B+J (allir með) | 12 | 11 | 0 | +8 sæti |
| D+M+C vs S+A+B+J | 14 | 9 | 0 | +8 sæti |
| D+M vs S+A+B+J+C (5-flokka minihl.) | 12 | 11 | 0 | +8 sæti |
Kjörtímabilið 2022–2026 skiptist í tvö mjög ólík tímabil eftir því hver var í meirihluta. Þetta er stærsta breytan sem skýrir hversu mörg aðalsæti smáflokkur fær.
Staðfest úr fundargerð 7. júní 2022 (fyrri 5 ráð) og fundargerð 21. júní 2022 (mannréttinda- og stafrænt ráð sem voru frestuð á fyrri fundi).
| Ráð (7 sæti) | Listar (borgarfltr.) | Sætaskipting |
|---|---|---|
| Borgarráð | SBPC (13) vs DJ (8) | SBPC: 4 (Einar B, Heiða S, Dóra P, Þórdís Lóa C). DJ: 3 (Hildur D, Ragnhildur D, Sanna J). |
| Umhverfis- og skipulagsráð | SBPCV (14) vs D (6) | SBPCV: 5 (Dóra P, Hjálmar S, Pawel C, Aðalsteinn B, Líf V). D: 2 (Hildur, Kjartan). |
| Menningar-, íþrótta- og tómstundaráð | SBPC (13) vs D (6) + V (1) | SBPC: 4. D: 2 (Kjartan, Björn). V: 1 (Stefán Pálsson). |
| Skóla- og frístundaráð | SBPC (13) vs DF (7) vs JV (3) | SBPC: 4. DF: 2 (báðir D — Marta, Helgi Áss; F ekki sæti). JV: 1 (Trausti J). |
| Velferðarráð | SBPC (13) vs DF (7) vs JV (3) | SBPC: 4. DF: 2 (Ragnhildur D, Helga F). JV: 1 (Sanna J). |
| Mannréttinda- og ofbeldisvarnarráð | SBPC (13) vs DF (7) vs JV (3) | SBPC: 4 (Magnús P formaður). DF: 2 (Friðjón D, Helga F). JV: 1 (Trausti J). |
| Stafrænt ráð | SBPC (13) vs DF (7) vs JV (3) | SBPC: 4 (Alexandra P formaður). DF: 2 (báðir D — Ragnhildur, Friðjón). JV: 1 (Andrea J). |
Staðfest úr fundargerð aukafundar borgarstjórnar 21. feb 2025. Meirihl. listar voru ekki alltaf eins — F var utan í borgarráði, V var utan í umhverfis-/skipulag, og C myndaði DC-lista með D fyrir velferðarráð.
| Ráð (7 sæti) | Listar (borgarfltr.) | Sætaskipting |
|---|---|---|
| Borgarráð | SPJV (11) vs D (6) vs B (4); F+C áheyrn | SPJV: 4 (Líf V, Skúli S, Sanna J, Dóra P). D: 2 (Hildur, Ragnhildur). B: 1 (Einar). Formaður: Líf (V). |
| Mannréttindaráð | SPJFV (12) vs D (6) vs B (4) | SPJFV: 4 (Sabine S, Guðný Maja S, Magnús P, Ásta J). D: 2. B: 1 (Magnea). Formaður: Sabine (S). |
| Menningar- og íþróttaráð | SPJFV (12) vs D (6) vs B (4) | SPJFV: 4 (Skúli S, Sara S, Kristinn P, Stefán V). D: 2. B: 1. Formaður: Skúli (S). |
| Skóla- og frístundaráð | SPJFV (12) vs D (6) vs B (4) | SPJFV: 4 (Helga F, Alexandra P, Sabine S, Stefán V). D: 2 (Marta, Helgi Áss). B: 1. Formaður: Helga (F). |
| Stafrænt ráð | SPJFV (12) vs D (6) vs B (4) | SPJFV: 4 (Alexandra P, Kristinn P, Andrea J, Einar Sveinbjörn F). D: 2. B: 1. Formaður: Alexandra (P). |
| Umhverfis- og skipulagsráð | SPJF (10) vs D (6) vs B (4); V+C áheyrn | SPJF: 4 (Dóra P, Ásta J, Hjálmar S, Einar Sveinbjörn F). D: 2. B: 1. Formaður: Dóra (P). |
| Velferðarráð | SPJFV (12) vs DC (8) vs B (4) | SPJFV: 4 (Sanna J, Magnús P, Guðný Maja S, Sara S). DC: 2 (Ragnhildur D, Helgi Áss D). B: 1. Formaður: Sanna (J). |
| Innkaupa- og framkv. (5 sæti) | SPJFV (12) vs D (6) vs B (4) | SPJFV: 3 (Andrea J, Kristinn P, Hjálmar S). D: 1 (Björn). B: 1 (Árelía). Formaður: Andrea (J). |
Þegar sögulegu gögnin eru reiknuð með d'Hondt sjást fimm almenn lögmál:
1. Stærsti flokkur í bandalagi tapar oftast engu.
DJ-listi 2022 í borgarráði (D+J=8): Án bandalags fær D 2 sæti, J 0. Með bandalagi fær D 2 sæti, J 1. D græðir ekkert, J græðir +1. Bandalag án kostnaðar fyrir D — sennilega pólitísk góðvild eða skipti á öðrum stuðningi.
2. Smáflokkar fá yfirleitt ENGIN sæti með hreinni d'Hondt innan bandalags — alltaf í gegnum samning.
DF-listi í velferðarráði 2022 (D=6, F=1): Pure d'Hondt fyrir 2 sæti gefur D=2, F=0. Raunveruleg úthlutun var D=1, F=1 — D gaf F sæti með samningi, sennilega af því velferð er F-ins signature issue.
SBPCV í umhverfis-/skipulag 2022 (14 borgarfltr.) fyrir 5 sæti: Pure d'Hondt gæfi S=2, B=2, P=1, C=0, V=0. Raunveruleg úthlutun var 1 sæti hver — jöfn skipting samkvæmt samningi (B gaf upp 1 sæti til C og V).
SPJV í borgarráði 2025 (11): Pure d'Hondt fyrir 4 sæti gefur S=2, P=1, J=1, V=0. Raun: 1 hver — V fékk líka formannssæti (Líf), S gaf upp 1 sæti.
3. Sum bandalög eru sýmbólísk — gefa enga stærðfræðilega niðurstöðu.
DC-listi í velferðarráði 2025: D=6, C=2 saman = 8 borgarfltr. Niðurstaðan er sú sama OG ef D byði fram eitt sér: SPJFV=4, D=2, B=1, C=0. C græddi ekkert á að ganga með D — bæði sætin fóru til D (Ragnhildur, Helgi Áss). Bandalagið var pólitísk yfirlýsing, ekki tactical move.
4. Trade-off: sæti vs. formannssæti.
Smáflokkar fá oft EITT sæti AUK formannssætis sem skiptimynt. F (Helga) → formaður skóla- og frístundaráðs. V (Líf) → formaður borgarráðs. J (Sanna) → forseti borgarstjórnar OG formaður velferðar.
5. Verkaskipting innan meirihl. snýst um signature issues:
D'Hondt deilir borgarfulltrúafjölda hvers lista með 1, 2, 3, … og röðun hæstu hlutfalla ákveður sætin. Þetta hyglar STÆRRI listum — flokkur með 12 borgarfulltrúa fær oft meira en hlutfallslegan sætafjölda. Þrír smáflokkar með 3+2+2=7 borgarfulltrúa fá samtals fleiri sæti ef þeir bjóða sig fram saman en hver fyrir sig.
Í 7-sæta ráði 2026 með D+M sem meirihluta (12) og minnihluta án bandalags: meirihluti getur fengið 5 sæti og S 2, allir aðrir 0. Með minnihlutabandalagi (S+C+A+B+J=11): meirihluti 4, bandalag 3 — minnihlutinn græðir +1 á hverju 7-sæta ráði.
Hverfisráðin gömlu voru leyst af hólmi með íbúaráðum (~2018), sem voru sjálf lögð niður í janúar 2025 eftir að 5-flokka meirihluti tók við í febrúar 2025. Borgarstjórn samþykkti 25. júní 2025 að setja í staðinn upp samráðsfundi í hverfum, stærri vinnustofur, útvíkkun Borgaraþings og „hverfis- og málefnaleiðtoga" — en þetta er ekki d'Hondt-kjör. Því taka hverfisráðin engan þátt í þessum bandalagsreikni.
← Aðalskýrsla · Borgarfulltrúar · Sætareiknir borgarstjórnar · Heimildir